Nowy ład jak obliczyć składkę zdrowotną na własnej działalności?

Nowy Ład przyniósł kluczową zmianę w sposobie obliczania składki zdrowotnej na własnej działalności gospodarczej. Od 2022 roku obowiązuje mechanizm zależności składki od dochodu lub przychodów, z określonym minimalnym poziomem. W 2026 roku minimalna podstawa wymiaru wynagrodzenia wzrośnie do 4 806 zł, co przełoży się na najniższą możliwą składkę w wysokości 432,54 zł miesięcznie. Wyjaśniamy, jak krok po kroku ustalić wysokość składki zdrowotnej w zależności od wybranej formy opodatkowania w rzeczywistości Nowego Ładu.

Mechanizm obliczania składki zdrowotnej po zmianach w Nowym Ładzie

Podstawowa różnica wprowadzona przez Nowy Ład to uzależnienie składki zdrowotnej od rzeczywistych dochodów lub przychodów przedsiębiorcy, a nie – jak dawniej – stałej podstawy niezależnej od wyników finansowych. Ma ona być sprawiedliwie proporcjonalna do faktycznych rezultatów działalności gospodarczej. Jej niepodzielny charakter oznacza, że płatność jest wymagana w stałej, miesięcznej wysokości niezależnie od liczby dni działania firmy w danym miesiącu czy zwolnienia lekarskiego właściciela.

Mechanizm zawiera zabezpieczenie dla budżetu państwa i systemu ochrony zdrowia: minimalną podstawę wymiaru składki zdrowotnej. Od lutego 2026 roku nie może być ona niższa niż miesięczne minimalne wynagrodzenie za pracę (4 806 zł), dzięki czemu najniższa możliwa do zapłaty składka zdrowotna to 432,54 zł miesięcznie (co wynosi 9% tej kwoty). W styczniu 2026 podstawa wynosi jeszcze 3 499,50 zł, ze składką około 314,96 zł.

Składka zdrowotna – dochód i przychód jako podstawa wymiaru

Prawidłowe wyliczenie składki zdrowotnej na działalności gospodarczej zależy od formy opodatkowania. Najważniejsze są dwa pojęcia:

• Dochód – różnica pomiędzy przychodami a kosztami uzyskania przychodu i zapłaconymi składkami ZUS
• Przychód – całość przychodów wygenerowanych przez firmę

Dla przedsiębiorców rozliczających się według skali podatkowej oraz podatku liniowego podstawa to dochód, natomiast przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych decydują progi przychodowe, a w przypadku karty podatkowej – zawsze minimalne wynagrodzenie jako podstawa naliczania składki.

Nie ma możliwości odliczania składki zdrowotnej od podatku, co powoduje, że realna wysokość obciążeń przedsiębiorcy jest wyższa.

Zasady kalkulowania składki zdrowotnej dla wybranych form opodatkowania

Dla skali podatkowej i podatku liniowego podstawą wymiaru składki zdrowotnej pozostaje dochód, rozumiany jako przychody pomniejszone o koszty i zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne. W przypadku skali podatkowej składka wynosi 9% dochodu, natomiast przy podatku liniowym 4,9% dochodu. Bez względu na wyliczoną kwotę, nie można zapłacić mniej niż minimalna miesięczna składka wynikająca z minimalnego wynagrodzenia (od lutego 2026 r. – 432,54 zł).

U przedsiębiorców korzystających z ryczałtu ewidencjonowanego składka wynosi 9% od podstawy, przy czym podstawę wyznaczają progi rocznych przychodów według określonych stawek procentowych (4%, 6%, 8,5%, 10% lub 12%). Ostatecznie wyliczona roczna składka dzielona jest na miesiące, a przedsiębiorca co miesiąc wpłaca ustaloną kwotę. Brana pod uwagę jest suma przychodów i ewentualnie suma przychodów z różnych źródeł, jeśli występują równolegle spółki jawnej czy komandytowej.

W przypadku rozliczania na karcie podatkowej składka jest stała i równa zawsze 9% minimalnego wynagrodzenia – w 2026 roku to 432,54 zł miesięcznie. To najprostszy sposób kalkulowania, niezależny od rzeczywistych przychodów czy dochodów przedsiębiorcy.

Podstawa wymiaru i stawki procentowe składki zdrowotnej

Od lutego 2026 roku kluczowa zmiana to ustalenie minimalnej podstawy wymiaru równej 100% minimalnego wynagrodzenia, niezależnie od rodzaju opodatkowania. Dotyczy to szczególnie przedsiębiorców na skali i liniówce, gdzie porównuje się dochód za poprzedni miesiąc do wartości minimalnej i przyjmuje wyższą z nich. W przypadku ryczałtu stosuje się odpowiednie progi przychodowe, a dla karty podatkowej minimalna wynosi zawsze tyle, ile minimalne wynagrodzenie.

Stawki procentowe:

• skala podatkowa – 9%
• podatek liniowy – 4,9%
• ryczałt – 9% od podstawy (wg progów przychodów)
• karta podatkowa – 9% od minimalnego wynagrodzenia

Każda z tych form opodatkowania opiera się na własnych zasadach obliczeń, ale zawsze istotna jest aktualna minimalna podstawa – w 2026 roku to 4 806 zł, a więc nie można opłacić mniej niż 432,54 zł składki zdrowotnej miesięcznie.

Proces ustalania składki zdrowotnej – krok po kroku

Aby poprawnie ustalić składkę zdrowotną na własnej działalności gospodarczej według zasad obowiązujących od 2026 roku należy:

1. Wybrać prawidłową formę opodatkowania: skala podatkowa, podatek liniowy, ryczałt ewidencjonowany lub karta podatkowa
2. Obliczyć dochód lub przychód za poprzedni okres rozliczeniowy, biorąc pod uwagę przychody i koszty oraz zapłacone składki ZUS
3. Wyznaczyć podstawę wymiaru składki: dla skali i liniowego jest to dochód, dla ryczałtu odpowiedni próg przychodu, dla karty podatkowej – zawsze minimalne wynagrodzenie
4. Zastosować właściwą stawkę procentową (9% lub 4,9%)
5. Porównać wyliczoną kwotę z minimalną obligatoryjną składką zdrowotną; opłacić wyższą z nich

Wyliczenie jest powtarzane co miesiąc z uwzględnieniem aktualnych danych, a w razie wątpliwości warto korzystać z kalkulatorów ZUS przeznaczonych dla przedsiębiorców.

Najważniejsze aspekty składki zdrowotnej w Nowym Ładzie

Składka zdrowotna po reformie Nowego Ładu jest ściśle związana z aktualnymi wynikami finansowymi przedsiębiorcy. Zmiany mają na celu większą precyzję i sprawiedliwość systemową, likwidując dotychczasowe preferencje. Każdy przedsiębiorca opłaca składkę miesięcznie, bez względu na ewentualne przerwy w działalności czy zwolnienia lekarskie. Składka nie jest już odliczalna od podatku, co podwyższa całkowite koszty prowadzenia działalności.

System uwzględnia suma dochodów/przychodów z różnych źródeł (np. JDG oraz udziału w spółce jawnej). Kwoty progowe, minimalna podstawa i stawki procentowe tworzą strukturę zależności, którą należy dokładnie monitorować każdego miesiąca, szczególnie w przypadku progów ryczałtowych czy zmian formy zatrudnienia. Wysokość minimalnej składki zdrowotnej rośnie wraz z podnoszeniem ustawowego wynagrodzenia minimalnego.

Warto pamiętać o terminach w ciągu miesiąca – zazwyczaj aktualizacja wysokości składek następuje w trzeciej dekadzie stycznia, co ma istotny wpływ na wyliczanie części składki w każdym kolejnym roku kalendarzowym.

Podsumowanie – jak obliczyć składkę zdrowotną według Nowego Ładu?

Od 2026 roku składkę zdrowotną dla jednoosobowej działalności gospodarczej oblicza się na podstawie rzeczywistych dochodów lub przychodów, z zastosowaniem kryterium minimalnego wynagrodzenia – 4 806 zł. Wynikowa składka to 9% tej podstawy, czyli 432,54 zł miesięcznie, jeśli dochód lub przychód nie uzasadnia wyższej stawki. Dla podatku liniowego przy niskim dochodzie liczona jest jako 4,9%, ale nie mniej niż minimum. Ryczałtowcy podlegają progom przychodowym, a karta podatkowa opiera się na płacy minimalnej.

Najważniejsze są więc wybór formy opodatkowania, wyliczenie podstawy (dochód lub przychód), zastosowanie odpowiedniej stawki procentowej oraz ścisłe przestrzeganie minimalnej wysokości składki zgodnie z corocznymi aktualizacjami. Przedsiębiorcy muszą regularnie monitorować i analizować swoje wyniki finansowe, aby prawidłowo i terminowo rozliczać należności zdrowotne zgodnie z przepisami.